حج از جنبهء اجتماع مسلمانان در احاديث نماز جمعه آمده است : جاءَ اعْرابِىٌّ الَى النَّبِىِّ صلى الله عليه و آله يُقالُ لَهُ قُلَيْبٌ ، فَقالَ : يا رَسول‌َاللَّهِ ، انّى تَهَيَّأْتُ الَى الْحَجِّ كَذا وَ كَذا مَرَّةً فَما قُدِّرَ لى . فَقالَ لَهُ : يا قُلَيْبُ ، عَلَيْكَ بِالْجُمُعَةِ فَانَّها حَجُّ الْمَساكينِ . ( وافى ، ج 5 ، ص 166 ) . حج و تأثير آن در ممالك اسلامى رجوع شود به كتاب اسلام ، صراط مستقيم ، صفحات 443 و 446 و 450 ، ايضاً صفحهء 135 . فوايد حج از نظر ويل‌دورانت رجوع شود به جلد 11 تاريخ تمدن ويل دورانت ، صفحهء 106 . كعبه كعبه وسيلهء سوء استفاده و غرور قريش در ميان اعراب بود و مخصوصاً قضيهء عام‌الفيل به كعبه و قريش احترام فوق‌العاده داده بود . لهذا فرمود : لايَسْتَوى مِنْكُمْ مَنْ انْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ اولئِكَ اعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذينَ انْفَقوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلوا « 1 » . قرآن كريم اين نكته را كه كعبه سبب غرور قريش شده بود در سورهء مؤمنون اشاره مىكند : . . . مُسْتَكْبِرينَ بِهِ ( البيت ) سامِراً تَهْجُرونَ « 2 » . رجوع شود به جلد دوم زندگانى محمد ، دكتر هيكل ، صفحهء 493 و 571 . رجوع شود به جلد اول زندگانى محمد ، دكتر هيكل ، صفحهء 124 . رجوع شود به الميزان ، جلد 3 ، صفحهء 385 ذيل آيهء انَّ اوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ . . . و صفحهء 394 راجع [ به ] : بنائها ، شكلها ، كسوتها ، منزلتها ، ولايتها .

--> ( 1 ) . حديد / 10 . ( 2 ) . مؤمنون / 67 .